Scroll · 2026
Een spel uit de lucht
De Commodore 64, zijn cassettedeck, en de Nederlandse radiozender die programma's uitzond als piepjes.
Augustus 1982
De Commodore 64 ligt in de winkels. 64 kilobyte aan geheugen, een eigen geluidschip, gekleurde graphics — voor een prijs die ouders met enige moeite aan zichzelf konden uitleggen.
12,5 miljoen
Commodore's eigen rapportages noemen circa twaalf-en-een-half miljoen verkochte units. Onafhankelijke schattingen lopen tot zeventien miljoen. Guinness houdt nog altijd de titel "best verkochte desktopcomputer ooit" voor de C64 vrij.
Maar er was een probleem
Software op floppy was duur. Niet iedere C64 had een floppy-drive. Wat de meeste huishoudens wél hadden, was een cassetterecorder.
De Datasette
Commodore 1530. Een fabrieksrecorder die direct op de C64 paste en gewone compactcassettes als opslagmedium gebruikte.
Pulsen op tape
Geen mooie dataformaten, geen turbo. Een eigen pulsbreedte-codering: blokgolfjes van 176, 256 en 336 microseconden zetten enen en nullen op de tape.
50 bytes per seconde
Een spel van 32 kilobyte laadde iets langer dan tien minuten. Elk programma werd tweemaal weggeschreven — traag, maar redelijk robuust. Wie zich de C64 herinnert, herinnert zich vooral het wachten.
READY.
En toen werd het rarer
Als programma's niets meer zijn dan tonen op een tape, dan kun je die tonen ook ergens anders vandaan halen.
Niet uit je woonkamer. Uit de radio.
Hobbyscoop
Van 1970 tot 1993 zond de NOS op Hilversum 2 een wekelijks programma uit voor radio-amateurs, geluidsfreaks, DX-luisteraars en — vanaf de jaren '80 — computerhobbyisten.
De mensen aan de microfoon
In de jaren tachtig zaten Ingrid Drissen, Herbert Blankesteijn en Bert Klaver achter de tafel. Blankesteijn deed de computers. Klaver de uitzendtechniek. En de luisteraars kregen iets dat geen ander medium aanbood.
1200 hertz nul. 2400 hertz één. Dat was alles.
Stap 1
In de lucht
In de NOS-studio zat een microcomputer aan de tafel. Een BASICODE-programma werd via een interface gemoduleerd tot audio. De presentator drukte op start. Twee tot vijf minuten lang vulden de luidsprekers van Nederland zich met piepjes.
Stap 2
Op de tape
Duizenden luisteraars hadden hun cassetterecorder voor de radio gezet. De microfoon ving het signaal op, de tape draaide, en als alles goed ging stond aan het einde een werkend programma op een C90.
Stap 3
In de machine
De cassette ging vervolgens in de Datasette van een C64, in het cassettedeck van een MSX, of in de tape-input van een ZX Spectrum. Per machine vertaalde een platform-specifieke Bascoder de gestandaardiseerde aanroepen naar de eigen BASIC. Eén uitzending, twintig verschillende merken.
“BASICODE-2 ondersteunde meer dan twintig systemen — van de Commodore PET tot de Acorn BBC, van de TRS-80 tot de IBM PC.”
Het einde
In 1993 stopte Hobbyscoop. De BASIC-dialecten waren toen al aan het verdwijnen — homecomputers werden vervangen door pc's, en pc's spraken DOS.
Wat overblijft
Een merkwaardige observatie: er is een land geweest waarin de publieke omroep zijn luisteraars software toestuurde via de FM-band. Niet omdat het experimenteel was. Omdat het op dat moment de praktische oplossing was.
Bronnen
Feitelijke claims in dit stuk komen uit Wikipedia (NL en EN) — zoekterm Commodore 64, Commodore Datasette, Hobbyscoop, BASICODE.
Foto's
- Een Commodore 64 met Datasette ernaast — Foto: Ana Mora / Ismael Olea — CC BY-SA 2.0
- De Commodore 64C, de wedge-vormige opvolger uit 1986 — Foto: MOS6502 — CC BY-SA 3.0 / GFDL
- Het bekende READY.-prompt van Commodore BASIC v2 — Schermafdruk: Maarten1980 — CC BY-SA 2.5
- Commodore 1530 (C2N) Datasette, vooraanzicht — Foto: Evan-Amos — Publiek domein
- Datassette in een computermuseum — Foto: Jakub T. Jankiewicz — CC BY-SA 4.0
- Compactcassette TDK A90 — Foto: Andrey Korzun — CC BY-SA 4.0
- Een radiostudio op het Mediapark in Hilversum — Foto: Dulve — CC BY-SA 4.0